Bài viết này công khai bảo vệ quan điểm của Dế Choắt trong vụ việc tranh chấp bản quyền Sơn Tùng, AAA, Lê Giang
Việc Sơn Tùng (Brand) thực hiện một dự án (bởi Ekip của ST), đã thuê AAA (Antiantiart – Agency) để sản xuất MV, tiếp tục AAA có hợp tác với Microway Soup (một Vendor) để thiết kế – thi công bối cảnh sau đó xảy ra vấn đề về vi phạm quyền tác giả. Tôi có đọc một số luồng comment từ cả 2 phía, nhưng đa phần khán giả đều cho rằng lỗi không phải đến từ phía Sơn Tùng.
Xét về góc độ tâm lý, khán giả mùa hè này đói nhạc hơn khát nước, nên nghệ sĩ nào làm MV đẹp, chỉn chu, ra nhạc nhiều là họ ủng hộ. Chưa kể số đông khán giả VN có xu hướng đếm view để đo lường đẳng cấp và chất lượng (văn hoá điểm 10), cả cộng đồng đang ủng hộ ST go global thì việc có 1 bà nghệ sĩ nào đó chen chân vào “phá” thì họ toxic là điều bình thường.
Tuy nhiên, khi xét về câu chuyện của Lê Giang trong văn hoá làm việc chuyên nghiệp (bỏ qua fame và showbiz), cả 2 đều là người sáng tạo, theo lý cả 2 nghệ sĩ nên tôn trọng tác phẩm của nhau.
Trong ngành công nghiệp sáng tạo và giải trí, việc dẫn nguồn (credit) không đơn thuần là một thủ tục hành chính. Nó là tài sản, là danh dự và là thước đo sự tôn trọng lớn nhất mà một dự án dành cho những người đã đóng góp công sức.
Khi ê-kíp gạt bỏ hoặc mập mờ trong việc ghi nhận (credit) Lê Giang, họ đã phát đi một thông điệp rất rõ ràng: “Đóng góp của chị không đủ quan trọng để được vinh danh” hoặc “Chúng tôi là người nắm quyền định đoạt ai được xuất hiện”.
Qua sự việc trên chúng ta thấy được phản ứng của Lê Giang là khá dễ hiểu, khi một người bị xâm phạm về mặt lợi ích và lòng tự trọng, phản ứng tước bỏ sự tôn trọng dành cho đối phương là cách nhanh nhất để họ tái lập ranh giới. Lê Giang không có nghĩa vụ phải giữ thể diện cho một ê-kíp ngay từ đầu đã tước bỏ thể diện của mình.
Trong tâm lý học gọi đây là Negative Reciprocity: Con người sử dụng sự tương hỗ tiêu cực như một cơ chế phòng vệ tự nhiên để thiết lập lại ranh giới cá nhân, bảo vệ lòng tự trọng và ngăn chặn đối phương tiếp tục có những hành vi vượt quyền hoặc bạo lực tinh thần
Song, đó không phải là lý do chính mà tôi muốn bảo vệ quan điểm của Dế Choắt
Đại khái ý của DC như sau: Khi “bó rau bị sâu” (sản phẩm có lỗi/dự án gặp biến cố), ê-kíp (Quản lý dự án) đổ lỗi cho AAA (Agency) và muốn người bán rau (Lê Giang) đứng ra chịu trận hoặc giữ im lặng để bảo vệ thương hiệu lớn là thiếu trách nhiệm.
Góc độ dự án: Khi bạn là Project Manager (Quản lý dự án) hoặc Founder/Leader, bạn là người hưởng vinh quang lớn nhất khi dự án thành công (tiếng tăm, lợi nhuận, “giấy chứng nhận”). Đồng thời, bạn nắm trong tay quyền kiểm soát các nguồn lực (chọn nhân sự, chọn nhà cung cấp, kiểm duyệt chất lượng).
Vì bạn nắm quyền “chốt sổ” (khâu cuối anh duyệt), mọi sai sót trong thành phẩm cuối cùng đến tay khách hàng/khán giả đều là lỗi của bạn trước tiên. Bạn không thể đòi hỏi việc hưởng trọn 100% hào quang nhưng lại từ chối 100% rủi ro.
Bạn không thể chọn cách im lặng mà cần có “trách nhiệm giải trình”.
Chúng ta đều thấy dự án CMW được ekip quản lý theo cấp độ (Brand>Project>Agency>Vendor>Sublier), vậy câu hỏi đặt ra là: khi cấp dưới mắc lỗi thì cấp trên có trách nhiệm xin lỗi hay không
Trong câu chuyện, khi “cô Việt” (khán giả/khách hàng) phát hiện ra “bó rau bị sâu” (sản phẩm lỗi/chất lượng kém), người đứng đầu đã chọn cách dễ nhất: Dùng “Sức mạnh của sự thờ ơ” và Đổ lỗi cho người bán rau (bà Năm/Lê Giang).
Trong một quy trình làm việc, việc các thành viên trong team (team member) hoặc đối tác thuê ngoài (vendor, subcontractor) làm sai là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên, người dùng cuối không quan tâm đến “Bà Năm” hay anh A, chị B nào đó trong nội bộ đội ngũ của bạn. Họ chỉ biết đến thương hiệu của dự án do bạn đứng tên.
Việc chỉ trích công khai hoặc đổ lỗi cho cấp dưới/đối tác không làm bạn trông vô can hay chuyên nghiệp hơn. Ngược lại, nó bộc lộ một lỗ hổng lớn trong hệ thống quản lý chất lượng (QC) của chính bạn. Nếu nhân sự làm sai mà bạn vẫn duyệt cho qua, thì lỗi lớn nhất nằm ở khâu rà soát của người lãnh đạo.
Sức mạnh của “Extreme Ownership” (Làm chủ tuyệt đối)
Bài đăng của Dế Choắt kết luận: “Nếu là người làm thật, sai ở đâu nhận ở đó. Vì đôi khi một lời nhận lỗi còn đáng giá hơn cả một đống giấy chứng nhận.”
Đây chính là tinh thần Extreme Ownership (tạm dịch: Nhận trách nhiệm tuyệt đối) – một khái niệm nổi tiếng trong quản trị. Một người lãnh đạo thực thụ (“người làm thật”) sẽ luôn đứng ra hứng chịu búa rìu dư luận thay cho tập thể khi có biến cố, sau đó mới đóng cửa giải quyết nội bộ với những cá nhân làm sai.
Việc cố gắng gồng mình làm “nhân vật lớn” bằng những lớp vỏ bọc hoàn hảo nhưng thiếu đi cốt lõi về sự tự tôn và tính chịu trách nhiệm thì chỉ là “nền chưa vững”. Khách hàng có thể tha thứ cho một dự án có sai sót nếu người đứng đầu chân thành nhận lỗi và sửa sai, nhưng họ sẽ quay lưng với một hệ thống chối bỏ trách nhiệm.
Văn hóa Vật tế thần
Khi bạn chốt lại rằng “tất cả là do bà Năm bán rau rởm”, hệ thống của bạn sẽ ngay lập tức ngừng việc tự soi xét.
- Các lỗ hổng trong khâu tuyển chọn đối tác, quy trình nghiệm thu (QC), và giám sát chất lượng không bao giờ được đưa ra mổ xẻ.
- Hậu quả tất yếu là vòng lặp thất bại sẽ tiếp diễn. Lần sau, sẽ có một “ông Sáu bán thịt” hay “chị Bảy bán cá” tiếp tục đưa hàng lỗi vào dự án, vì cái lưới lọc của hệ thống đã bị thủng ngay từ đầu nhưng không ai vá.
Việc dùng “sức mạnh của sự thờ ơ” để tĩnh tâm lèo lái dự án qua khủng hoảng là một tố chất lãnh đạo xuất sắc, nhưng nếu dùng sự thờ ơ đó để rũ bỏ trách nhiệm giải trình và đổ lỗi cho cấp dưới thì đó là sự hủy hoại thương hiệu cá nhân nhanh nhất.